Talaş ağırlığı nasıl hesaplanır?

Talaş, hammaddeden parçaya dönüşmeyen her şeydir. Ağırlığını bulmak için hammaddenin ve bitmiş parçanın hacmini bilmeniz, ikisinin farkını malzemenin yoğunluğuyla çarpmanız yeter.

Temel formül

Talaş hacmi = Hammadde hacmi − Parça hacmi
Talaş ağırlığı (kg) = Talaş hacmi (cm³) × Yoğunluk (g/cm³) ÷ 1000

Aynı yoldan hammadde ve parça ağırlığını da bulursunuz; ikisinin farkı yine talaş ağırlığını verir. Talaş oranı ise hammaddenin yüzde kaçının talaşa gittiğini gösterir:

Talaş oranı (%) = Talaş hacmi ÷ Hammadde hacmi × 100

Adım adım örnek: Ø40 kademeli mil

Alüminyum 6082 (yoğunluk 2,70 g/cm³) bir kademeli mil, Ø40 × 65 mm çubuktan tornalanıyor. CAD programı parçanın hacmini 60,47 cm³ olarak veriyor.

Hammadde hacmi. Yuvarlak çubuk için π ÷ 4 × D² × L: π ÷ 4 × 4,0² × 6,5 cm = 81,68 cm³
Hammadde ağırlığı. 81,68 × 2,70 ÷ 1000 = 0,2205 kg
Parça ağırlığı. 60,47 × 2,70 ÷ 1000 = 0,1633 kg
Talaş ağırlığı. Talaş hacmi 81,68 − 60,47 = 21,21 cm³ → 21,21 × 2,70 ÷ 1000 = 0,0573 kg (yaklaşık 57 gram)
Talaş oranı. 21,21 ÷ 81,68 × 100 = %26,0

Yani bu parçada hammaddenin yaklaşık dörtte biri talaşa gidiyor.

Maliyet ve talaş geliri

Talaş hurdacıya satılabildiği için gerçek malzeme maliyeti, hammadde bedelinden talaş gelirinin düşülmesiyle bulunur:

Malzeme maliyeti = Hammadde (kg) × Hammadde fiyatı − Talaş (kg) × Talaş satış fiyatı

Örnekte hammadde 250 ₺/kg, talaş 90 ₺/kg ise: 0,2205 × 250 − 0,0573 × 90 = 55,13 − 5,15 = 49,98 ₺ parça başı.

Parça hacmini nereden bulurum?

CAD programından: SolidWorks'te Kütle Özellikleri, Inventor'da iProperties → Fiziksel, Fusion'da Properties hacmi verir.
Basit parçalarda elle: Parçayı silindir, prizma gibi parçalara bölüp hacimleri toplayın, delik ve cepleri çıkarın.
Otomatik: Talaş Hesabı STEP dosyasından hacmi okur, en uygun hammaddeyi seçer ve yukarıdaki hesabı kendisi yapar.

Doğru hammadde şeklini seçmek

Talaş miktarını en çok hammadde şekli belirler. Delikli yuvarlak parçalarda boru, uzun simetrik parçalarda mil, prizmatik parçalarda blok/levha genelde en az talaşı çıkarır. Eğik konumlu modellerde ölçüleri eksenlere göre değil, parçayı saran en küçük kutuya göre almak gerekir; aksi halde hammadde gereğinden büyük seçilir.

Kantarda tartılan talaş neden fazla çıkar?

Emülsiyonla işlenen talaş üzerinde yağ ve su taşır; tartımda genellikle %5–15 daha ağır gelir. Hesapla karşılaştırırken bu payı hesaba katın; büyük fark varsa işleme payı, kesim artığı ya da fire parçaları gözden kaçmış olabilir.